Organizmy pasożytnicze- pierwotniaki
mnu Pasozyty    
         
   

ORGANIZMY PASOŻYTNICZE

roztocze

Bakterie i wirusy, to w świadomości większości Czytelników podstawowe przyczyny naszych chorób - przynajmniej tych "pospolitych". Tak jednak nie jest. Jest całkiem spora ilość różnorakich organizmów dużo większych od bakterii, o bardziej rozwiniętej budowie organizmu. W świadomości społecznej są jakoś dziwnie przemilczane, pomijane a może traktowane wstydliwe. Bardzo często są lekceważone, podczas gdy spustoszenie, które potrafią uczynić w organiźmie nosiciela jest naprawdę groźne dla jego życia i zdrowia.

Są organizmami bardziej rozwiniętymi niż bakterie, więc są też bardziej inteligentne w swoich strategiach i taktykach opanowania środowiska swojego życia, czyli naszego ludzkiego ciała.

Organizmy pasożytnicze, bo o nich mowa, to takie istoty żywe, które żywią się pokarmem zjadanym przez swojego gospodarza, jego krwią, tkankami jego organów i zatruwają organizm nosiciela swoimi wydzielinami.

 

Fizyczne rozmiary pasożytów są bardzo zróżnicowane. Są takie, których rozmiar dochodzi do 20 metrów (np. bruzdogłowiec szeroki) i są takie, które mają od kilkudziesięciu milimetrów a nawet kilka mikronów (kilka tysięcznych części milimetra) długości. Istnieje też cała potężna rzesza mikroorganizmów pasożytniczych, składających się z pojedynczych komórek lub z zespołu kilku, kilkudziesięciu komórek, a więc niewiele większych od bakterii, których toksyczne i wrogie dla naszego organizmu działanie może być równie skuteczne, co tych dużych pasożytów. Pasożyty kolonizują różne organizmy żywe: rośliny, grzyby, zwierzęta, ryby, no i ciało ssaków, w tym człowieka.

   
   

Jak dzielimy pasożyty?

Jest wiele różnych kryteriów klasyfikacji i podziału pasożytów. Zajmuje się tym gałąź nauki, zwana parazytologią. Dla celów detoksykacji organizmu posłużymy się podziałem, wynikającym z opracowanych technik walki z tymi pasożytami. W pierwszej kolejności interesują nas dwie grupy pasożytów: eukarioty i prokarioty.

Zacznijmy jednak od przypomienia definicji, której uczono nas zapewnie na lekcji biologii:

   
   

Eukarionty, prokarionty.

Komórki eukariotyczne to takie, które posiadają jądro komórkowe z chromosomami. Komórki eukariotyczne mają jądro komórkowe oddzielone od otaczającej go cytoplazmy podwójną błoną lipidowo-białkową i wydzielone organelle. Są około 10 razy większe od komórek, które takiego jądra, ani organelli nie posiadają (komórek prokariotycznych). Organizmy zbudowane z komórek eukariotycznych są bardziej skomplikowaną i złożoną formą życia od komórek bezjądrowych (prokariotycznych). Wszystkie wyższe organizmy żywe, jak zwierzęta, rośliny, grzyby zbudowane są z komórek eukariotycznych, choć ich budowa oczywiście w poszczególnych królestwach jest różna.

 

W tym artykule skupimy się na tych pasożytach, których organizmy zbudowane są z komórek eukariotycznych - z jednej lub większej ilości takich komórek i dlatego też nazywamy je pasożytami eukariotycznymi.
Zacznijmy od tych najmniejszych:

   
   

Pierwotniaki (albo inaczej protozoa, ""zwierzęta pierwotne"").

pierwotniakiTo wspólna nazwa dla jednokomórkowych organizów eukariotycznych. Ten podział jest sztuczny z punktu widzenia współczesnej klasyfikacji mikroorganizmów, bowiem obejmuje wiele niespokrewnionych typów mikroorganizmów. Jednak takimi torami toczyła się historia ludzkiego poznania i ta klasyfikacja nadal obowiązuje w mikrobiologii lekarskiej.

Pierwotniaki występują wszędzie tam, gdzie jest wilgotne środowisko - w wodzie słonej, w słodkiej, w glebie, na powierzchni i wewnątrz organizmów roślinnych i zwierzęcych oraz oczywiście ludzkich. Mogą żyć na powierzchni ciała, w narządach, tkankach a nawet w pojedynczych komórkach. Pierwotniaki odgrywają Jeśli szkodzą, wtedy nazywamy je pasożytniczymi. Są zdolne do aktywnego przemieszczania się w organiźmie - we krwi, w limfie, w przestrzeniach międzykomórkowych, w tkankach, w jelitach. w poszukiwaniu nowych żerowisk. Przeważnie posiadają mechanizmy chroniące je przed zniszczeniem przez układ odpornościowy i dlatego powodują zazwyczaj długotrwałe przewlekłe infekcje (np. malaria, śpiączka afrykańska).

 

Wewnątrzkomórkowe pasożyty atakują głównie czerwone krwinki, komórki odpornościowe, komórki jelitowe. Najczęściej ingerują wewnątrz komórki, powodując, że ta nie może aktywować swoich mechanizmów obronnych, ani nie potrafi ""wyrzucić intruza"" na zewnątrz błony komórkowej. Niestety na takie pierwotniaki nie ma za bardzo lekarstwa, bowiem budowa tego pasożyta jest bardzo podobna do budowy komórki ludzkiej i substancje chemiczne niszczące pasożyta są również toksyczne dla komórek żywiciela.

Pierwotniaki, które żerują na zewnątrz komórek, są bardziej narażone na atak układu odpornościowego, więc wytworzyły sprytny mechanizm ""zamiany płaszcza antygenowego na swojej powierzchni"", aby antygeny nie mogły się przyłączyć i zniszczyć go. Dlatego też choroby spowodowane infekcją takimi parazytami bywają zmienne - jest fazą, kiedy układ odpornościowy zdobył przewagę, a po niej pojawia się infekcja wtórna z namnożonymi nowymi parazytami, dla których układ odpornościowy musi znowu wytworzyć nowe przeciwciała. I tak na przemian trwa walka, kto zwycięży.

W walce z pierwotniakami, szczególnie tymi wewnątrzkomórkowymi klasyczna farmacja bywa raczej bezsilna. Niewiele pomogą antybiotyki, a chemioterapia bywa małoskuteczna i toksyczna dla człowieka.

Medycyna naturalna i detoksykacyjna opracowały własne sposoby naturalnej stymulacji układu odpornościowego człowieka do walki z tymi pasożytami, choć walka ta jest trudniejsza, niż w przypadku bakterii.

   
   

Przykłady pierwotniaków:

Pierwotniaki mogą atakować różne rodzaje komórek i organy. Najczęściej spotykamy je w mięśniach, komórkach układu nerwowego, we krwi, w wątrobie. Poniżej wymienimy tylko niektóre z bardzo długiej listy, a kryterium naszego wyboru opiera się na ""popularności"" w naszym społeczeństwie.

 

To opracowanie nie jest podręcznikiem o pasożytach. Wybraliśmy te przykłady spośród tysięcy, z którymi najczęściej pacjenci zgłaszają się do lekarza lub terapeuty od detoksykacji. Chcemy również pokazać różnorodność destrukcyjnego oddziaływania pierwotniaków na nasz organizm.

 

- Apikompleksy (dawniej Sporoza) - Żyją wewnątrz i na zewnątrz komórek (pomiędzy komórkami). Posiadają zestwy haczyków, wypustek, dzięki którym przyczepiają się do komórki lub do niej wnikają. Posiadają tzw. apikoplast (przekształcony chloroplast), którym posługują się do wytworzenia otaczającej ich wakuoli, chroniącej przed samoobroną ich żywiciela.

- Gromada Aconoidasida - Żerują główie w krwioobiegu i w komórkach odpornościowych. Namnażają się głównie w śródbłonku naczyń krwionośnych róznych narządów wewnętrznych, jak wątroba, śledziona, Ich nosicielami są różne owady, żywiące się krwią.

- Rodzaj Haemoproteus i Parahaemoproteus - Jest to pasożyt krwi ptaków, płazów i gadów. Jest przenoszony przez owady, żywiące się krwią (muchy, komary, wszy). Uszkadza śledzionę, nerki, wątrobę, może osadzać się w mięśniach ptaków. Człowiek zaraża się od ukąszenia owada lub zjadając mięso zainfekowanego (nie dogotowane mięso)

- Rodzaj Hepatocystis - Pasożyt naczelnych, hipopotamów a także wiewiórek i nietoperzy. Wywołuje chorobę nazywaną malarią. Po infekcji zmierza do wątroby lub śledziony i płuc, które sobie upodobał do namnażania. W zaatakowanych tkankach można zauważyć widoczne ogniska. Po namnożeniu atakuje czerwone ciałka krwi, dochodzi do uszkodzenia wątroby i anemii.

- Rodzaj Leucocytozoon - Pasożyt krwi, atakujący głównie ptactwo. Przenoszony przez małe muszki. Najpierw pasożyty podążają do wątroby, gdzie się namnażają a następnie, nowonamnożone atakują białe i czerwone ciałka krwi, dochodzi do anemii. Atakują serce, płuca, nerki, śledzionę, wątrobę.mózg, powodując obbrzmienia i stany zapalne. Epidemie dotykają hodowli ptactwa, głównie indyków.

- Rodzaj Plasmodium (zarodziec)- Kolejna potężna i różnorodna grupa pasożytów wywołujących malarię. Parazytologia rozróznia około 160 rodzajów tego pasożyta, który atakuje różne rodzaje zwierząt, Malaria to niezwykle groźna i ""popularna"" choroba infekcyjna, która na świecie corocznie dotyka około 1/2 miliarda ludzi (!!! ), z czego 3 miliony umiera. Najczęściej występuje w klimacie tropikalnym. Cykl życiowy tego pasożyta jest złożony. Człowiek zostaje najczęściej zakażony śliną komara, w której znajdują się te pasożyty w różnych formach, postaciach i wielkościach. Najpierw docierają do wątroby człowieka, gdzie się namnażają a następnie cyklicznie co 3-4 dni rozrywają komórki wątroby i falami dostają się do krwi, powodując uderzenia gorączki, zimna i dreszczy. Zarodziec ma szczególne zdolności zmian w swoim płaszczu ochronnym (często zmienia swoje białka powierzchowne, przez co staje się niewidoczny dla układu immunologicznego). Ludność stref tropikalnych jest infekowana bardzo często, więc jeśli człowiek zaraz nie umrze, to po serii infekcji zdoła wypracować w sobie odporność. Natomiast turysta bywa bezbronny z uwagi na to, że jego organizm ma pierwszy kontakt z pasożytem. Najczęstszymi ofiarami zarodźca są dzieci i kobiety w ciąży.

- Gromada Coccida - atakuje głównie zwierzęta. Wśród nich wymienimy następujące przykłady:

- Rodzina Rhycydocystis - Pasożyt fauny morskiej

- Rodzaj Adelina - Pasożyt stawonogów i robaków

- Rodzaj Calyptospora - Pasożyt ryb i skorupiaków. Uszkadza układ pokarmowy i krew

- Rodzaj Cryptosporidium - kokcydia jelitowa. Pasożyt atakuje ludzi i zwierzęta. Występuje w wątrobie, jelitach i płucach. Żródłem zakażenia jest woda (zarówno pitna, jak i z basenu lub kąpieliska), rzadziej skażona żywność. OOcysty tego pasożyta (jaja) dostają się do jelit, gdzie pękają, pasożyt namnaża się na ściankach jelita cienkiego, po czym rozprzestrzeniają się w organiźmie. Chorobie towarzyszy bezkrwawa biegunka i bóle brzucha.

- Rodzaj Eimeriidae- Pasożyty kręgowców; w organiźmie tworzą formy cystowate w jelitach. Obejmuje wiele rodzajów, żyjących w organizmach ryb, ptaków, żab, małży, ale i zwierząt hodowlanych (szczególnie na dużych farmach). Dość popularna jest np rodzina Sarcocystidae, która występuje u drapieżników i u ich ofiar (gryzoniów, ptaków, ssaków i ... ludzi). W komórkach mięśniowych i tkankach nerwowych budują tzw. sarcocysty, gdzie powstaje duża liczba pasożytów.

Tu należy również niezwykle agresywny i popularny w Polsce pasożyt Toxoplasma gondi. Jemu poświęcimu osobny artykuł.

- Gromada Gregarinia - Pasożyty żyjące w przewodzie pokarmowym i jamach bezkręgowców. Gregaryny dostają się do ciała człowieka zazwyczaj jako pasożyty innych pasożytów.

- Typ Ciliphora (orzęski)- Ten pierwotniak to istotny składnik rozkładającego się materiału biologicznego. To bardzo duży typ z 8 tysiącami przedstawicieli, z czego 2,5 tysiąca jest pasożytami. (Typ obejmuje również niepasożytnicze formy, które zaangażowane są np. w pochłanianie pokarmu). Wymienimy tu tylko dwa, np. Rodzaj Balantidium - zakażenie przez kontakt z odchodami świń; Gromada Phyllopharyngea - orzęski głównie organizmów wodnych

- Typ Amoebozoa- ameba, korzenionóżki; występują w wilgotnej glebie, bagnach, w wodach stojących i płynących.Niektóre gatunki żyją w przewodzie pokarmowym zwierząt i człowieka. Niektóre gatunki żyją w gałkach ocznych, co ma związek z soczewkamikontaktowymi (!!!) Upośledzają centralny układ nerwowy, co prowadzi do śmierci.

Wymienię tu tylko dwa:

np. Entamoeba histolityca (Występuje w tropikach i subtropikach i wywołuje czerwonkę jelitową. Co roku choruje miliony osób a dziesiątki tysięcy umiera.)

np. Endolimax gingivalis - występuje u osób z problemami z uzębieniem. Często obecna w przypadku paradontozy i torbieli stomatologicznych (dbajmy o zęby !!!)

- Gromada Centramoebida- Pasożyt przenikający do ustroju poprzez układ oddechowy, czasem przez skórę lub uszkodzoną śluzówkę.Powoduje powoli postępujące ogniskowe zapalenie mózgu. Objawia się sztywnością karku, bólami głowy, paraliżem nerwu twarzowo-szczękowego, nudnościami i gorączką. Groźny jest dla osób o obniżonej odporności, np. po transplatacjach, u diabetyków, w chorobach nowotworowych.

- Typ Euglenozoa- Jednokomórkowe organizmy eukariotyczne, żyjące wolno lub pasożytniczo.Większość z nich ma dwie wici i "układ gębowy", służący im do przyjmowania pokarmów.

- Gromada Kinetoplastida (wiciowce)- Nazwa tej gromady pochodzi od nazwy ich narządu: kinetoplastu. Wśród nich należy zwrócić uwagę na Rodzaj Trypanosoma, który w Afryce i południowo-środkowej Ameryce, przenoszony przez owady i pluskwiaki, dziesiątkuje ludność. W Afryce mamy tu do czynienia ze śpiączką afrykańską, przenoszoną przez muchę Tse-Tse. Amerykański Trypanosoma cruzi przenoszony jest głównie przez pluskwiaki, którego odchody przywierają do skóry. Na uwagę z tej gromady zasługuje również groźny dla polskich urlopowiczów Rodzaj Leishmania, którym możemy zainfekować się nie tylko w krajach tropikalnych, lecz również w Chorwacji, Grecji czy w Hiszpanii. Pasożyt ten mnoży się w komórkach układu immunologicznego, dochodzi do zniszczenia wątroby, szpiku kostnego, śledziony, pojawia się charakterystyczne sciemnienie skóry.

- Typ Fornicata- Pierwotniaki typu wiciowce. Na uwagę zasługuje Rodzaj Giargia (lamblie) ze względu na to, że wykrywane są u zaledwie 10% populacji zainfekowanej. Szacuje się, że infekcją tą zakażonych jest 30% dzieci i 15% dorosłych.

- Typ Choanozoa (wiciowce kołnierzykowe)- małe jednokomórkowe pierwotniaki, tworzące kolonie, w których osobniki osiągają dosyć zaawansowany stopień specjalizacji (!!!) Kolonie mogą żyć zarówno w wodach słotkowodnych, jak i w słonych. Wśród nich wyróżnię pierwotniaki przynależne do Gromady Ichtyosporea-(istoty przejściowe pomiędzy pleśniami i zwierzętami), bowiem jest częstą dokuczliwą pamiątką z podróży naszych rodaków do Indii, Sri Lanki, Afryki i Ameryki Południowej. Należący do niej pasożyt Rhinosporidium powoduje choroby ziarniakowe upośledzające śluzówkę gardła, nosogardzieli, spojówek a także odbytu i zewnętrznych narządów płciowych. Zarażenie następuje przez dotyk(!!!)

 

   
    Ten spis pierwotniaków pasożytniczych jest z założenia wybiórczy i niekompletny. Wcale nie chcemy tu powielać wiedzy podręcznikowej parazytologii. Chcemy jedynie uzmysłowić Czytelnikowi niezwykłą różnorodność form istot pasożytniczych i zagrożenia z ich strony - nawet takich, których wręcz się nie spodziewaliśmy. W zasadzie każda żywa istota zarówno zwierzę, jak i roślina ma swoje pasozyty. Dotyczy to przede wszystkim spożywanego pokarmu, bo to jest najczęstsza droga wnikania pasożytów do organizmu. Od siły naszego układu immunologicznego, który potrafi energicznie i skutecznie zawalczyć z agresją zależy to, czy agresor trwale wniknie do naszego ciała i tam się zadomowi, czy też zostanie pokonany zaraz z chwilą pojawienia się. Musimy również dbać o elementarne zasady higieny osobistej, o których piszemy w kolejnym artykule. Świat globalizuje się a co za tym idzie, w naszych sklepach pojawia się wiele egzotycznych pokarmów z różnych stron świata. Pamiętajmy, że tam normy higieniczne nie koniecznie są cywilizowane w znaczeniu europejskim i cała flora i fauna mikrobiologiczna są odmienne - do nich nasz układ immunologiczny się nie dostosował i w pierwszym kontakcie bywa zazwyczaj bezbronny. Globalizacja oznacza również możliwość podróży w odległe części świata służbowo, biznesowo lub turystycznie. Pamiętajmy, że "tumbylcy" są naturalnie uodpornieni na swoją faunę pasożytniczą i bakteryjną, zaś "tambylcy", szcególnie ci jednorazowi - nie. Oni najłatwiej infekują się metodą brudnych rąk, spożywając ichnie lokalne potrawy, w toalecie, na plaży, stołówce czy w morzu lub kąpielisku.