Paliwo - tłuszcze - cz. 2
  mnu ZywnoscEnergia    
         
    W poprzedniej części artykułu opisaliśmy tłuszcze roślinne, które często goszczą na naszych stołach. Tu przedstawimy i opiszemy drugą grupę tłuszczy i wykażemy, jaka jest między nimi róznica. Opiszemy również, jak tłuszcze są metabolizowane w naszym organiźmie.    
   

TŁUSZCZE W PRODUKTACH SPOŻYWCZYCH

TŁUSZCZE ZWIERZĘCE

boczek1Tkanka tłuszczowa zwierząt, ale również tłuszcze obecne w mózgu zwierząt, w żółtkach jaj, w mleku (masło) ,  stanowią cenne źródło budulcowe dla błon komórkowych oraz żródło potężnej energii dla wszystkich komórek. Warunek - muszą pochodzić od zwierząt szczęśliwych, które nie żyły w stresie i zdrowych. Tkanka tłuszczowa akumuluje bowiem nie tylko zapasy energii dla organizmu, ale stanowi dla układu odpornościowego sposób neutralizacji toksyn w sytuacji, gdy nie może ich usunąć własny układ odpornościowy. Jeśli więc zwierzę nie było karmione GMO i faszerowane antybiotykami i sterydami, wówczas jego tkanki tłuszczowe będą wolne od toksyn. Chemicznie, są to mieszaniny róznego rodzaju tłuszczy, lecz znakomitą większość stanowią tłuszcze nasycone długołańcuchowe. To sprawia, że w temperaturach pokojowych są ciałami stałymi oraz że nie są reaktywne w podwyższonych temperaturach. Stanowią doskonały tłuszcz dla wypieków, smażenia, do jajecznicy, smarowania chleba i przyrządzania wielu smakowitych potraw, bowiem podczas przyrządzania posiłków oraz podczas ich spożycia nie ulegają utlenianiu do toksycznych węglowodorów. 

Żródłem dobrych tłuszczy odzwierzęcych jest również mięso tłustych ryb (halibut, węgorz, dorsz) a także tran pozyskiwany z ryb oceanicznych (czasem z wątroby dorsza atlantyckiego i dorszowatych). Teoretycznie używa się go jako doskonałe źródło potrzebnych kwasów Omega-3 oraz witamin A i D3. Niestety, nasze morza i oceany w wielu miejscach kuli ziemskiej przypominają zlewnie ścieków, zanieczyszczonych  chemią, metalami ciężkimi, które akumulują się w ciele ryb - szczególnie tych dużych i długożyjących. Dlatego z rezerwą należy podchodzić do tego typu źródeł  tłuszczy.

   
   

METABOLIZM TŁUSZCZY

JAK ORGANIZM TRAWI TŁUSZCZE?

jelitaProces trawienia tłuszczy jest odmienny, niż białek i węglowodanów, bo nie rozpuszczają się w wodzie. Trawienie tłuszczy rozpoczyna się w żołądku. Ważne jest, aby były podczas spożywania dobrze rozdrobnione, bowiem wszystkie reakcje enzymatyczne zachodzą powierzchniowo. Tutaj należy zaakcentować ogromną rolę uzębienia - problem wielu osób w postaci ubytków w uzębieniu. Czym powierzchnia reakcji większa, tym lepiej zadziałają enzymy i pokarm zostanie lepiej spożytkowany i zostanie mniej "odpadów" poreakcyjnych, które obciążają system odpornościowy. Trawienie to rozbijanie wielkocząsteczkowych związków chemicznych do mniejszych, które mogą zostać wchłonięte poprzez ściany jelita. W żoładku zaczynają się trawić głównie tłuszcze mleka i jaj z udziałem enzymu o nazwie lipaza żołądkowa. Następnie treść podawana jest porcjami do dwunastnicy. Wydzielany przez śluzówję dwunastnicy i jelita czczego hormon o nazwie cholecystokinina (CCK) stymuluje wydzielaniem żółci i soku trzustkowego, powoduje skurcz woreczka żółciowego, powoduje skurcz oddźwiernika zamykając ujscie z żoładka do dwunastnicy do czasu strawienia porcji pokarmu, która właśnie wpłynęła z żoładka, powoduje wzrost metabolizmu trzustki i przepływu krwi przez ten narząd, zwiększa motorykę jelit. W dwunastnicy tłuszcze są emulgowane za pomocą żółci i dalej trawione są przez eznymy trzustki zwane lipazami trzustkowymi. W tym miejscu należy podkreślić rolę samej żółci i woreczka żółciowego, który chirurdzy z taką uporczywością wycinają przy pierwszej lepszej okazji. Żółć, której wątroba u dorosłej osoby produkuje około 1,5 litra na dobę,  zawiera kwasy rozpuszczalne w wodzie i w tłuszczach i dzięki tej właściwości w kontakcie z tłuszczami z pokarmu tworzą takie kuleczki zwane micelami oraz ułatwiają "pracę" (zwiększają efektywność) działania enzymów trzustki. Jeśli u wejścia do dwunastnicy pojawi się porcja tłuszczy, wówczas woreczek żółciowy kurczy się i wypycha koncentrat soków żółciowych, wzbogaconych o cholesterol, bilirubinę, substancje śluzowe, dwuwęglany i elektrolity, dostarczając prawidłową ilość soków do nagłego wzrostu zapotrzebowania na ten składnik do bioreakcji. U osób z wyciętym woreczkiem, ten mechanizm nie działa i generalnie brakuje wystarczającej ilości żółci, by prawidłowo strawić tłuszcze.W dodatku żółć stabilizuje poziom pH - zarówno optymalnie dla działania enzymów trzustkowych i hydrolaz jelitowych , jak i później - pH treści pokarmowej podawanej do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Zmiana pH oznacza bardzo poważne zmiany w strukturze flory jelitowej.  Konsekwencje są fatalne dla metabolizmu w dalszych odcinkach jelit. Żółć uczestniczy również w przyswajaniu witamin z grupy ADEK, rozpuszczalnych w tłuszczach, znajdujących się w pokarmie. Kwasy wątrobowe wchłaniają się w dwunastnicy do żyły wrotnej i wracają do wątroby i stanowią tam surowiec do powtórnej syntezy kolejnej porcji żółci. Natomiast tłuszcze - jako duze cząsteczki nie są wchłaniane do żyły wrotnej, lecz do limfy.Wraz z limfą, poprzez węzły chłonne w klatce piersiowej wędrują w okolice serca, gdzie przewód limfatyczny łączy się z naczyniem krwionośnym ( do tzw.. kąta żylnego utworzonego z połaczenia żyły podobojczykowej i żyły szyjnej) Naczynia limfatyczne wysposażone są w tzw. zastawki, które uniemożliwiają cofanie się limfy. 

To "pominięcie" wątroby na drodze metabolizmu tłuszczy z pożywienia ma wielke znaczenie dla sprawności pozyskiwania energii z paliwa. Nie jest bowiem potrzebna energia na przeprowadzenie tysięcy reakcji rozkładu i syntezy związków chemicznych w wątrobie. Oczywiście sama wątroba też wytwarza tłuszcze - głównie z nadmiaru cukrów prostych w pożywieniu. Cząsteczki tłuszczu wędrują razem z krwią i są bezpośrednio transportowane do wszystkich komórek w naszym organiźmie.  

Jest również grupa tłuszczy oznaczana jako MCT (Medium Chain Triglicerydes) Są to roślinne tłuszcze nasycone o krótszych łąńcuchach (6-10 węgli) Jest to olej palmowy (zawiera około 50% tłuszczy nasyconych średniołańcuchowych),olej kokosowy (zawiera około 65% tłuszczy średniołańcuchowych) lub ekstrakty z niego, nazywane oliwą MCT. Oliwa MCT rózni się od oleju kokosowego tym, że zawiera więcej kwasu kaprylowego (C8) oraz kwasu kapronowego lub heksanowego (C6). Tłuszcze MCT znajdziemy również w nabiale. Tłuszcze MCT wchłaniają się do żyły wrotnej i są metabolizowane przez wątrobę. Organizm wykorzystuje je jako pierwsze, mając do dyspozycji rózne rodzaje tłuszczy. Stosowane są chętnie przez sportowców, ponieważ pomagają im dyspozycyjnie szybko pozyskać porcję energii podczas treningu czy zawodów. Aczkolwiek sprawność pozyskiwania energii tą drogą jest dużo mniejsza, bo na metabolizm wątroby też organizm musi zużyć trochę kalorii.

Co się dzieje z tłuszczem w komórce organizmu?

krew komorka

Tłuszcz, jako paliwo, to chemicznie rzecz ujmując, kwasy tłuszczowe. Cechą charakterystyczną dla tego paliwa jest to, że sam proces pozyskiwania z niego energii zachodzi całkowicie w mitochondrium (a nie w cytoplaźmie komórki, jak to ma miejsce w przypadku glukozy). Ma to kapitalne znaczenie dla naszego zdrowia, bowiem cytozol komórki nie jest wystawiony na działanie wolnorodnikowych form tlenu i stresu oksydacyjnego. Kiedy kwas tłuszczowy znajdzie się w komórce, omija glikolizę i łączy się z koenzymem A (CoA). Transport cząsteczek Acylo-CoA o łańcuchach tłuszczowych krótszych niż 10 węgli odbywa się bezpośrednio przez ścianę mitochondrium, Gdy łańcuchy są dłuższe, do Acylo-CoA  przyłącza się karnityna i przenosi Acylo-CoA do wnętrza mitochondrium. We wnętrzu mitochondrium zachodzi proces beta-oksydacji, który za pomocą tlenu rozcina długi acetylo-CoA i uwalnia energię Proces dzieje się cyklicznie (skrócony łańcuch acetylo-CoA wraca na początek cyklu betaoksydacji i proces rozcinania się powtarza) a powstająca energia przenoszona jest na specjalne formy witaminy B2 i B3 - na tzw. FAD i NAD. Ocenia się, że sprawność pozyskiwania energii (ilość cząsteczek ATP) wytworzonych z 1 g glukozy jest około 2-3 razy mniejsza niż z 1 grama długołąńcuchowych tłuszczy nasyconych. Ma to kapitalnne znaczenie dla detoksykacji organizmu, gdy podczas stanów zapalnych musimy "powalczyć" o energię dla układu odpornościowego.

   
         
       

WSTĄP PO ZDROWIE