Bakterie

 

mnu Toksyny Mikrobiologiczne    
         
   

CO TO SĄ BAKTERIE? 

bacterial cell

Bakterie to jednokomórkowe organizmy, u których jądro stanowi kulista dwuniciowa cząsteczka DNA, zwana inaczej nukleoidem.

DNA nukleoidu nie jest oddzielone żadną błoną od reszty cytoplazmy. Bakterie mogą występować we wszystkich środowiskach i są w stanie przetrwać w najbardziej ekstremalnych warunkach. Mają bowiem duże zdolności przystosowawcze i inteligencję - wiele bakterii jest wyspecjalizowana do występowania w różnych środowiskach: temperaturowych, tlenowych, pokarmowych - często ekstremalnych z punktu widzenia człowiekaNiektóre bakterie mogą się rozmnażać jedynie w swoim środowisku (biotopie) , ale przetrwać mogą również w innych, mniej dogodnych warunkach.  Czym więc jest ta społeczność wielomiliardowych istot o tak małej masie i rozmiarach a zarazem takich zdolnościach, którym niewiele może sprostać inteligencja człowieka? Problem człowieka polega na tym, że jego "oko" (instrumenty medyczne) ma jeszcze małe zdolności percepcyjne. Trudno odróżnić naszymi uzbrojonymi w przyrządy zmysłami całą rzeczywistość tego świata, który żyje zarówno w nas, jak i na zewnątrz.

   
   

GDZIE ŻYJĄ BAKTERIE?

Ograniczymy się tu do Ziemi, bo informacje o kosmosie są jeszcze nader skąpe. Największa ilość bakterii występuje w glebie. Jeden gram gleby to około 950mln bakterii, z czego duża część tworzy ryzosferę, czyli warstwę gleby, otaczającą korzenie roślin. Wiele bakterii żyje w wodach i na dnie zbiorników wodnych a ich liczba zależy od temperatury wody, zanieczyszceń, zasolenia, głębokości, ilości światła. Jeden ml wody zawiera ok 1mln bakterii.

Bardzo ważnym środowiskiem życia bakterii jest powierzchnia i wnętrze innych organizmów: roślin, zwierząt i człowieka. Większość z nich to komensale, czyli takie, które nie wywołują szkód w organiźmie oraz symbionty, czyli takie, które korzystając z miejsca i dostępnego tam pożywienia, dostarczają korzystnych dla gospodarza substancji chemicznych. Jednak granica (między symbiontami i komensalami a bakteriami pasożytniczymi) jest bardzo płynna. Przykładowo bakteria Escherichia coli, żyjąca w jelicie cienkim człowieka może wywołać stan chorobowy, jeśli przeniesie się poza swoje naturalne siedlisko.

Bakterie i ich formy przetrwalne występują także w powietrzu, przemieszczając się z wiatrem do odpowiedniego dla siebie środowiska.

Komórka bakteryjna posiada w sobie wszystkie organelle potrzebne do życia, jest całkowicie samowystarczalna.

 

   
   

KSZTAŁT BAKTERII

Bakterie występują w kilku typowych kształtach i ta cecha jest kryterium klasyfikacji bakterii.

 

Ziarniaki

bakteria5bakteria4

Mają kulisty kształt komórki. Komórki te mogą dzielić się (namnażać) w jednej lub w wielu płaszczyznach.Tworzą kolonię geometrycznie ułożoną w łańcuszek Jeśli dzielą się w jednej płaszczyźnie, wówczas podzielone komórki przylegają do siebie i tworzą układ sznura. Nazywamy je paciorkowcami.

Jeśli podział komórek odbywa się w wielu płaszczyznach, wówczas tworzą przylegające do siebie i rozrastające przestrzennie grona i dlatego nazywamy je gronkowcami.

Przykłady: paciorkowiec: Streptokoki ; gronkowiec: Staphylokokus

 

Pałeczki, laseczki

bakteria1 Mają owalny kształt, są pokryte rzęskami lub nie, mają ogonki (wici) lub nie.
Przykłady Streptobacilus , Salmonella, Clostidium

 

 

 

 

Formy spiralne

bakteria2Mają różnorodne kształty i długości, jednak ich charakterystyczną cechą jest skręt osi głównej komórki bakterii w formę spirali.

Przykłady : Borelia, Treponema (kiła)

 

  

 

   
   

BAKTERIE Gram dodatnie i Gram ujemne

Pod koniec XIX wieku w 1884 roku duński profesor bakteriolog Hans Christian Gram odkrył i opisał metodę różnicowania bakterii na dwie duże grupy ze względu na róznice w budowie ściany komórkowej bakterii. Opisał metodę wybarwiania, która różnicowała wizualnie pod mikroskopem te dwie grupy. To zróżnicowanie budowy ściany komórki bakterii ma istotny wpływ na skuteczność farmakologiczną leków. Metoda ta, choć już archaiczna, jest stosowana w laboratoriach diagnostycznych do dnia dzisiejszego.

 

BakterieGG

 

 

Rysunek obok przedstawia porównanie budowy ściany komórki bakterii Gram dodatniej i Gram ujemnej.

Bakterie Gram dodatnie posiadają grubszą ścianę komórkową od bakterii Gram ujemnych.

Bakterie Gram ujemne posiadają z kolei podwójną warstwę membrany , co różnicuje możliwość wnikania barwnika.

 

   
   

PRZYKŁADY BAKTERII GRAM DODATNICH:

 

 

PRZYKŁADY BAKTERII GRAM UJEMNYCH: