Szczepionki
mnu Szczepionki    
         
   

Medycyna uważa obecnie szczepienia jako podstawowy sposób ochrony zarówno pojedynczego organizmu człowieka, jak i całej dużej populacji ludzi przed skutkami epidemii, będącej następstwem inwazji toksyn mikrobiologicznych. Czy tak naprawdę jest, jakie są przesłanki za stosowaniem szczepień a jakie są zagrożenia - o tym będzie niniejszy rozdział.

 

   
   

TROCHĘ HISTORII

 szczepienie1Podstawą stosowania szczepień jest tzw. zjawisko pamięci immunologicznej. Układ odpornościowy człowieka w spotkaniu z toksyną uczy się reakcji obronnych i je zapamiętuje. W przypadku powtórnej infekcji daną toksyną reakcja układu odpornościowego jest już wtedy szybsza i bardziej intensywna. Nie następuje rozwinięcie się choroby.

Szczepionka jest produktem mikrobiologicznym. W zależności od technologii jej wykonania zawiera drobnoustroje chorobotwórcze lub tylko ich fragmenty. Drobnoustroje mogą być martwe lub żywe - o ograniczonej agresywności chorobotwórczej. Po podaniu szczepionki rozwija się normalna infekcja, pojawiają się objawy chorobowe, ale intencją tego działania jest, aby był to proces pod kontrolą. Organizm ma wykształcić ciała odpornościowe, które w przyszłości mają go chronić przed powtórną infekcją takim samym patogenem, jakiego użyto w szczepionce.

 

   
   

Ideę szczepień w swojej dość oryginalnej postaci stosowali już Hindusi. W starożytnych Indiach brahmani wykorzystywali wymaz ze strupów ospy prawdziwej, mieszali je z ziołami, pozostawiając na kilka miesięcy a następnie podawali miksturę na skórę, zachowując dietę bez ryb i mleka. W ten sposób zmniejszali ryzyko infekcji.


Nowożytną ideę szczepień zapoczątkował w 1770 r angielski lekarz Eduard Jener. On zauważył, że osoby dojące krowy, które przeszły ospę krowią z objawami guzków na rękach, nie zarażają się powtórnie silnie zakaźną ospą prawdziwą, która w tamtych czasach siała śmiertelne spustoszenie. To spostrzeżenie przerodziło się w praktykę i zaczęło obejmować kolejne, groźne choroby zakaźne, jak błonica, choroba Heinego-Medina, ospa prawdziwa, odra, koklusz. Z biegiem czasu poszerzono listę chorób objętych szczepieniami ochronnymi o te mniej groźne, które nie wywoływały drastycznych epidemii. Ustalono w róznych krajach listę szczepień obowiązkowych. W Polsce są to: gruźlica, tężec, polio, odra, świńka, różyczka, WZW typu B

 

   
   

RODZAJE SZCZEPIONEK

Ze względu na sposób podawania:

- doustne (przeciwko chorobie Heinego-Medina, przeciwko rotawirusom)

- podskórne (przeciwko ospie)

- śródskórne (przeciwko gruźlicy)

- domięśniowe (przeciwko pneumokokom)

- wziewne (np. niektóre przeciw grypie)

 

Ze względu na postać:

- liofilizowane (w postaci proszku, który rozpuszcza się w odpowiednim rozpuszczalniku lub tworzy zawiesinę przed podaniem)

- płynne, gotowe do użycia natychmiastowo

 

Ze względu na rodzaj drobnoustroju:

- antywirusowe (np. przeciw grypie)

- antybakteryjne (np. przeciwgruźlicze)

- mieszane

 

Ze względu na odpowiedź immunologiczną organizmu:

- swoiste: Szczepionki mają wywołać tzw swoistą odporność immunologiczną, czyli odporność na konkretny patogen, zdolność do rozpoznawania ściśle określonych antygenów przez przeciwciała i receptory rozpoznające antygen limfocytów T i limfocytów B

- nieswoiste: które podnoszą ogólną odporność organizmu

 

Ze względu na postać patogenu mikrobiologicznego:

- żywe - atenuowane (pozbawione zdolności wywoływania choroby) - różyczka, odra, świńka

- zabite - podaje się martwą postać patogenu - np szczepionka przeciw krztuścowi

- szcepionki bazujące na inżynierii genetycznej - np szczepionka przecow WZW typu B

- tzw. podjednostkowe, gdzie patogen połączony jest z większą jednostką (najczęściej białkową) - szczepionka przeciw posocznicy i zapaleniu opon mózgowych

 

Ze względu na rodzaj indukowanych odporności:

- monokulturowe - wywołujące odporność przeciw jednemu rodzajowi organizmów mikrobiologicznych

- tzw skojarzone - gdzie w jednej dawce jest umieszczona mieszanka kilku różnych patogenów. Są to szczepionki typu 3w1 , np. przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi oraz 5w1 , a nawet 6w1